قاضى احمد تتوى / آصف خان قزوينى

1455

تاريخ الفي ( فارسى )

در پوشانيد و آنچه از كنوز و اموال كعبه جمع شده بود همه را تصرّف نمود و از مردم حرم اموال بنى عباس مطالبه مىنمود . و به اين بهانه ، شروع در ايذاى اهل حرم و اخذ اموال از ايشان نمود تا آنكه اكثرى [ از ] اهل مكّه گريخته روى به شعب جبال نهادند و افعال قبيحهء حسن بن حسن الانطش به جايى رسيد كه تمامى زينت حرم حتّى آنكه آنچه از طلا بر ستونهاى مسجد الحرام از براى زينت به كار برده بودند تراشيده و همچنين سنگهاى مسجد الحرام را بيرون آورده به بهايى اندك بفروخت . القصّه ، چندان ظلم و تعدّى در حرم پيش گرفت كه فوق آن متصوّر نبود . اتّفاقا ، در اين اثنا ، خبر كشته شدن ابو السّرايا در رسيد ، امّا اين معنى را پنهان داشته بر همان اعمال خود مصّر مىبود و در شانزدهم محرّم به يك ناگاه با اسباب و اموال بىنهايت از مكّه روى به گريز نهاده به جانبى بدر رفت . امّا تفصيل كشته شدن ابو السّرايا در روضة الصّفا چنين آمده كه چون حسن بن سهل ديد كه هر لشكر كه با ابو السّرايا جنگ كرده مغلوب گشته و او [ روى ] به هر ديارى كه نهاده فتح كرده . رسولان پيش هرثمة بن أعين فرستاد التماس نمود كه به بغداد آمده ( متوجّه حرب ابو السّرايا گردد . و هرثمه در آن وقت به حكم مأمون منصب خود تسليم حسن بن سهل نموده از روى آزردگى خاطر تمام « 1 » ) متوجّه خراسان شده بود و چون به حلوان رسيده رسولان حسن بن سهل با مكتوبات به وى رسيدند . هرثمه بعد از اطلاع بر مضمون ، ملتمس حسن بن سهل اجابت ننموده گفت : چه ضرورت است كه مدّة الحيات بلا و محنت مرا بايد كشيد و حكومت ديگران مىكرده باشند ! القصّه ، رسولان حسن مأيوس برگشتند و صورت حال معروض حسن بن سهل داشتند . حسن بن سهل بار ديگر نامه‌اى مشتمل بر ملاطفه و عذرخواهى بسيار نوشته ارسال داشت . بنابراين ، هرثمه به جانب بغداد مراجعت نموده به ترتيب و تجهيز سپاه مشغول شده آنگاه با لشكر آراسته عنان عزيمت به جانب نهر صرصر كه معسكرگاه ابو السّرايا بود ، معطوف گردانيده ميانهء ايشان مقاتله‌اى عظيم دست داد و خلقى نامحدود از لشكر ابو السّرايا به قتل رسيدند و خودش به اقبح حال روى به كوفه نهاد . هرثمه تعاقب او كرده به كوفه درآمد و ابو السّرايا به اتّفاق محمّد بن زيد العلوى از كوفه بيرون آمده به جانب سوس متوجّه شد « 2 » . چون والى سوس ، حسن بن على البادغيسى ، از آمدن ابو السّرايا خبر يافت با لشكرى آراسته بيرون آمده ابو السّرايا را دنبال كرد .

--> ( 1 ) . م : مطلب بين ( ) را ندارد . ( 2 ) . فرار ابو السّرايا از كوفه در تاريخ شانزدهم محرّم سال دويست هجرى بود كه از راه قادسيّه و خوزستان به شوش رفت ؛ - ابن أثير ، الكامل ، ج 10 ، ص 254 .